Tyczyn

Pierwsza informacja o mieszkających w Tyczynie Żydach pochodzi z 1428 roku.

Pod koniec XVII wieku społeczność żydowska liczyła około 500 osób. Byli to ludzie w większości bardzo biedni, niekiedy nawet bezdomni. Ich głównym zajęciem był handel lub proste rzemiosło. W tym okresie miasto stało się jednym z ważniejszych miejsc produkcji rzemieślniczej i działalności kupieckiej, ponieważ położone było na szlaku handlowym łączącym Kraków z Przemyślem i Lwowem. Te korzystne warunki rozwoju gospodarczego stanowiły dużą zachętę do osiedlenia się ludności żydowskiej w miasteczku. Wyznawcy judaizmu w Tyczynie posiadali dwie synagogi i cmentarz. Z informacji z 1880 roku dowiadujemy się, że gmina żydowska  utrzymywała  dwóch rabinów.

W dniu 5 maja 1919 roku w mieście doszło do ruchów antyżydowskich, zrabowano sklepy i mieszkania żydowskie.

Niemcy wkroczyli do Tyczyna 9 września 1939 roku. Dwa lata później w czerwcu wszystkich Żydów mieszkających w tym mieście i w okolicznych miejscowościach przesiedlono do rzeszowskiego getta. Następnie przewieziono ich do obozów masowej zagłady.

      Cmentarz żydowski

Jeden z największych zachowanych zabytków po społeczności żydowskiej. Znajduje się na wzgórzu , w południowo-zachodniej części miasta, pomiędzy ulicą Pułanek a ulica Parkową. Ma bardzo nieregularny kształt o powierzchni 8849 m².

Wiele macew zostało wyrwanych podczas drugiej wojny światowej z rozkazu okupantów i wykorzystanych do utwardzenia rynku i niektórych ulic. Te wydarzenia opisuje jeden z mieszkańców Tyczyna na stronie www.jewish.org.pl: ,, Pamiętam jak stary Żyd płakał, pochylał się, spisywał wersy z macew, którymi hitlerowcy wykładali drogi. To było straszne. Chciałbym, aby ktoś je wydobył, położył w należnym im miejscu, na cmentarzu. Tak nie może być, aby nasza wspólna kultura była niszczona pod kolami samochodów, jako budulec stodół lub chlewni.” Zniszczono także obie synagogi. Po wyzwoleniu zdewastowany przez Niemców cmentarz niszczał i trwał zaniedbany przez kolejne 50 lat. Część nagrobków odnaleziono w 2004 roku podczas budowania miejskiej sieci kanalizacyjnej.

Najlepiej zachowaną macewą jest nagrobek Chaji Malaki, zmarłej 3 sierpnia 1932 roku. Znajduje się tam także nagrobek rabina Salomona Weichselbauna, zmarłego w 1927 roku.

W 1993 roku miejsce pochowku Żydów zostało uporządkowane i ogrodzone.