Jasło

 

      W Jaśle pierwsi Żydzi pojawili się już w XV wieku. Pod koniec wieku XIX Jasło liczyło ponad 400 Żydów, a w przeciągu kolejnych 12 lat ich liczba wzrosła prawie czterokrotnie. Żydzi odgrywali ogromną rolę w handlu, przemyśle i rzemieślnictwie, stanowiąc sporą konkurencję dla rodzimych mieszkańców Jasła. W drugiej połowie XIX wieku ludność żydowska posiadała już własną synagogę, cheder oraz mykwę. Przed wybuchem pierwszej wojny światowej kahał wybudował przy ulicy Szajnochy nową synagogę (zniszczoną podczas II wojny śiwatowej przez Niemców). Do 1939 roku Żydzi posiadali ponad 200 budynków - mieszkań, restauracji, sklepów. Mieli także własną cegielnię, skład towarowy, garbarnię, warsztaty, tartaki i młyny. Życie kulturalne Żydów jasielskich kwitło - zakładali wiele organizacji i towarzystw. Szybki rozwój i wzbogacanie się ludności żydowskiej było przyczyną wielu konfliktów z nieżydowską częścią ludności. Jednak - co w owych czasach było rzadko spotkane - stosunki obydwu stron były poprawne. W związku z wybuchem II wojny światowej Żydzi jasielscy zostali objeci programem całkowitej eksterminacji. Latem 1941 roku na terenie miasta utworzono żydowskie getto, do którego przywieziono także Żydów z okolicznych miejscowości. Żydzi mieli obowiązek nosić niebieskie opaski z gwiazdą Dawida na przedramieniu. Stamtąd część z nich trafiła do obozu pracy w Szebniach, jednak przeważająca większość została wywieziona do obozu zagłady w Bełżcu latem 1942 roku. W czasie wojny większość jasielskich Żydów zginęła z rąk hitlerowców w obozie zagłady w Bełżcu, w obozie pracy w Szebniach, na miejscowym kirkucie i w okolicznych lasach: warzyckim i krajowickim. Niewielu tamtejszych Żydów przeżyło. W Jaśle Żydzi posiadali synagogę od drugiej połowy XIX wieku. Wraz z początkiem XX wieku wybudowano Wielką Synagogę przy ulicy Szajnochy. Została ona zniszczona przez hitlerowców podczas II wojny światowej. Kirkut w Jaśle został założono pod koniec XIX wieku. Obecnie zachowanych jest jest ok. 100 macew w dobrym stanie. Na cmentarzu znajduje się także wspólna mogiła żołnierzy austriackich pochodzenia żydowskiego poległych podczas I wojny światowej. Wiele nagrobków żydowskich zostało podczas II wojny światowej sprofanowanych przez hitlerowców. Również Gestapo wykorzystywało to miejsce do pochówku patriotów polskich zmarłych wskutek sadystycznych przesłuchań oraz rozstrzelań. Cmentarz znajduje się przy obecnej ulicy Floriańskiej.

P1000744   P1000758   P1000757   P1000756

P1000755   P1000754   P1000753   P1000752   P1000751

P1000750   P1000749   P1000748  

P1000762   P1000747   P1000745