Baligród

 


      Prawdopodobnie Żydzi pojawili się w Baligrodzie już podczas powstawania miejscowości, czyli na początku XVII wieku. Przybyli z Leska i Sanoka. Od końca XVIII wieku stanowili już jednostkę samodzielną (wcześniej podlegali kahałowi leskiemu). Według statystyk ludność żydowska stanowiła około połowę ogólnej liczby mieszkańców Baligrodu (w 1862 roku liczba ludności wynosiła 887 osób, w tym 400 Żydów, 260 rzymskokatolików oraz 227 grekokatolików). Przez wiele lat trzy dominujące w Baligrodzie grupy etniczne (Polacy, Ukraińcy, Żydzi) żyli w harmonii.


      Żydzi posiadali własną szkołę wyznaniową, szpital, cmentarz, a już w XVIII wieku wybudowano pierwszą z dwóch synagog. Druga została zbudowana na przełomie XIX i XX wieku. Żydzi mieli spory udział w życiu Baligrodu. Jeden z nich - Hersch Grossinger - nabył dobra baligrodzkie w 1869 roku. Później przeszły one w ręce jego synów - Łazarza i Chaima. Tak więc Baligród pozostał w rękach Żydów do końca XIX wieku (wtedy to został sprzedany adwokatowi nowosądeckiemu - Stanisławowi Flisowi). Ogromne piętno na Baligrodzie odcisnęła I wojna światowa. Pozostawiła zrujnowane majątki ziemskie, załamaną gospodarkę, odebrano miejscowości prawa miejskie. Nie doszło jednak do ogólnego wyniszczenia ludności. W 1921 roku Baligród zamieszkiwało około 1000 Żydów, z czego część podczas spisu ludności zadeklarowało narodowość polską.

      Przed II wojną światową w Baligrodzie mieszkało około 2 400 osób, z czego większą część stanowili Żydzi. To właśnie oni zdominowali życie gospodarcze wioski. Posiadali niemalże 60 sklepów, karczmy i zajazd dla kupców handlujących bydłem.Po wybuchu II wojny światowej Baligród został włączony do Generalnego Gubernatorstwa, utworzono w nim oddział Gestapo.        W 1942 r. Żydzi z Baligrodu zostali wywiezieni do obozu pracy przymusowej w Zasławiu koło Sanoka. Wiekszą część rozstrzelano, resztę wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu. Uratowała się kilkuosobowa grupa ludzi ukrywających się w lasach.


      Dobytek baligrodzkiej ludności żydowskiej został doszczętnie zdewastowany. Niemcy obrócili w ruinę synagogę, nagrobkami żydowskimi natomiast wybrukowali rynek miasta i ulice. Ogromna część Baligrodu została spalona. W wyniku zbrodniczych działań wojennych oraz deportacji Baligród utracił mieszkańców narodowości ukraińskiej i żydowskiej (około 64% ogólnej liczby ludności).

 

Synagoga


      Po synagodze (znajdującej się kiedyś w północno - zachodnim narożniku rynku), zniszczonej przez Niemców pozostały jedynie fundamenty. Na tych fundamentach dzisiaj stoi piekarnia... 


Cmentarz


      Kirkut w Baligrodzie położony jest na wzgórzu, około 300 metrów od rynku, droga do niego jest bardzo dobrze oznakowana. Teren cmentarza ma około 1750 m2 , jest nieogrodzony. Znajduje się na nim około 100 macew (pozostałe nagrobki, jak już wcześniej zostało wspomniane, zostały użyte do wybrukowania rynku i uliczek), w tym 50 bogato zdobionych, z których najstarsza pochodzi z 1716 roku. Teren kirkutu jest zaniedbany, zarośnięty, zdewastowany, macewy są zapadnięte, przekrzywione, porośnięte mchem. W lecie prowadzone są prace renowacyjne (uregulowanie szaty roślinnej, odrestaurowywanie macew), koordynowane przez Forum Bieszczadzkie przy PTTK Oddział w Ustrzykach Dolnych.

 

DSC00001     DSC00006     DSC00005     DSC00003

  DSC00002     DSC00004     DSC00007   

DSC00009     DSC00010     DSC00008